Historyczne uzasadnienie

1. Tekst o herbie Brzegu Dolnego w toczącej się w roku 1992 i 1993 dyskusji.
"Kurier Gmin" nr 10/45 z 6 marca 1992

Herb Brzegu Dolnego
Prawa miejskie Brzeg Dolny uzyskał w 1663 roku od cesarza Leopolda II, który w dokumencie lokacyjnym wystąpił jako władca czeski – w ten sposób podkreślano ówczesną prawno–administracyjną przynależność Śląska do korony czeskiej. Wniosek o nadanie praw miejskich wysunięty został przez ówczesnego właściciela Brzegu Dolnego, Jerzego von Dyhrna. W dokumencie lokacyjnym Leopold II nadał też miastu herb – tym samym Brzeg Dolny jest jednym z niewielu miast na Śląsku, które mogą poszczycić się własnym przywilejem herbowym. Treść plastyczna herbu, przedstawiająca św. Jerzego na koniu zabijającego smoka, nawiązywała do patrona właściciela miasta. By podkreślić przynależność miasta do rodu von Dyhrn, umieszczono trzy rozetki na białym polu zapożyczonym z herbu rodzinnego właściciela. Tym samym czynnikiem herbotwórczym miasta była przynależność do właściciela, co nie uszło uwadze dr Maronia, który w w poprzednich numerach "Kuriera" dość sugestywnie przedstawił ten problem. Wizerunek św. Jerzego w heraldyce miejskiej występuje dość rzadko. Spośród pięciu miast mogących w Polsce poszczycić się tym wizerunkiem aż trzy (Brzeg Dolny, Dzierżoniów i Milicz) -znajdują się na Śląsku. Wśród nich herb Brzegu Dolnego jest najmłodszy, a i samo pochodzenie jest inne od pozostałych. Herb Dzierżoniowa znany był już na XIII-wiecznych pieczęciach i pochodził od patrona miejscowego kościoła. Herb Milicza pojawił się po raz pierwszy na XV wieku i być może, jest nawiązaniem do nazwy miasta /miles czyli rycerz, stąd Milicz/. Warto w tym miejscu przedstawić opinię jednego ze znawców problematyki występowania tego świętego na ziemiach polskich, ks. Swastka, który tak pisze w jednej ze swych prac: "Do Polski kult św. Jerzego przedstawiał się zasadniczo z wyjątkiem kresowych obszarów na wschodzie, z zachodu Europy. Pokazuje to najlepiej sieć kościołów św. Jerzego – najwięcej znajduje się ich na południowo-zachodnich terenach Polski. Kult ten szedł do naszego kraju z dwóch rożnych źródeł-z Lotaryngii, ośrodka rozwiniętego kultu św. Jerzego, z którą Polska od samego początku swego bytu państwowego utrzymywała częste kontakty oraz z południowych Niemiec z Ratyzboną na czele". Powyższa opinia jak najściślej pokrywa się z terytorialnym zasięgiem występowania źródeł heraldycznych, aczkolwiek nie zawsze oznacza kult św. Jerzego w miejscowościach, w której herb ma ten wizerunek. Warto przy tym wspomnieć, że najbardziej reprezentatywnym wariantem średniowiecznej legendy o św. Jerzym, jest tekst zamieszczony przez Jakuba de Voragine w "Złotej Legendzie" pochodzącej z XllI wieku. Tekst ów jest kompilacją dwóch różnych przekazów: z pierwszych weków naszej ery i z XII wieku. Jak wiadomo kultura chrześcijańska w Polsce zaakceptowała nic tylko Złota Legendę", ale i przekaz o św. Jerzym.

Andrzej Manasterski

  2. Wystąpienie Józefa Szumilasa podczas sesji, na której Rada Miejska mogła zapoznać się z najważniejszymi problemami dotyczącymi herbu i barw miasta.
"Kurier Gmin" nr 17/104 z 23 kwietnia 1993 Herb miejski nie jest znakiem dowolnie wybranym. Herb, jako symbol miasta, zrodził się z wizerunku bądź stał się znakiem reprezentacyjnym i własnościowym z przeznaczeniem do celów praktycznych na skutek nadania z góry i posiadania przywileju herbowego. Taki właśnie przywilej herbowy (nadany w 1663 roku przez cesarza Leopolda I jako króla czeskiego, nie odnaleziony, niestety, w oryginale znany z późniejszych przekazów otrzymał Brzeg Dolny. Hugo Saurma-Jeltsch w dziele "Wappenbuch der schlesiechen Städte und Städtel" podaje opis herbu miasta Brzeg Dolny za cesarskim przywilejem oraz zamieszcza rysunek herbu. Wydaje się, że jest to najstarsze opracowanie dotyczące naszego herbu. Herb miejski opisuje również Otto Hupp w dziele "Die Wappen und Siegel der deutschen Städte, Flecken und Dörfer", gdzie wymienia dodatkowo znak polowy. Podsumowując informacje zaczerpnięte ze źródeł wtórnych, posiadamy następujące dane dotyczące herbu:

• motyw zasadniczy to św. Jerzy jako rycerz w zbroi i w hełmie z pióropuszem z 7 piór czaplich, na koniu, przebijający włócznią Ieżącego smoka, a także motyw w polu tarczy herbowej trzymanej przez rycerza w lewej ręce,

• przedstawienie na tle krajobrazu: łąka, rzeka, las,

• motyw dodatkowy w postaci łodzi oraz znaku polowego jako labrów z tyłu hełmu,

• barwy podane są dla: konia – biała, tarczy herbowej – na czerwonym poIu srebrny (biały) pas z 3 czerwonymi różami, łąki i lasu – zielona, pióropusza – czarna, siodła i uprzęży -czerwona.

Literatura powojenna przedstawia św. Jerzego na koniu zwróconego heraldycznie w prawo (tzn. dla patrzącego w Iewo), Iecz ujęcie to nie ma potwierdzenia w źródłach dostępnych w Archiwum.

Józef Szumilas

Literatura

1. Hugo Saurma-Jeltsch, "Wappenbuch der schlesiechen Städte und Städtel", Berlin 1870,
2. Otto Hupp, "Die Wappen und Siegel der deutschen Städte, Flecken und Dörfer", Frankfurt a/Main 1894 – 1930,
3. Maksymilian Herda, Dyherenfurth. Kulturhistorische Beitrag zur Geschichte des Ortes Dyherenfurth. Dycherenfurth 1913,
4. Marian Gumowski, "Herby miast polskich", Warszawa 1960
5. "Kurier Gmin" 1992 - 1993